Democratie is geen algoritme: Houdt de Huizer raad het digitale stuur vast?

Wie door de recente vacatures van de gemeente Huizen bladdert, ziet een stille revolutie. Waar we voorheen zochten naar wegbeheerders en baliemedewerkers, vullen nu functies als Privacy Officers, Data Engineers en Informatiemanagers de gelederen. Het ‘Huis van ons Dorp’ transformeert zo in een digitaal bolwerk.

Als professional bij CGI werk ik dagelijks aan de voorkant van deze transitie, met complexe vraagstukken rondom de EU AI Act en digitale weerbaarheid (DORA). Ik zie de enorme kansen die datagedreven werken biedt voor een gemeente in 2025. Maar als CDA-lijstduwer en inwoner van Huizen zie ik ook een risico: dat we in ons enthousiasme voor efficiëntie de democratische controle delegeren aan de techniek.

Digitale democratie in Huizen vraagt om een raad die niet alleen toekijkt, maar zélf de kaders bepaalt.

Innovatie als Huizer traditie

Digitale vernieuwing is in de Huizer raadzaal niets nieuws, mits de raad het voortouw neemt. In 2010 deed ik onderzoek naar digitale oplossingen voor klachten in de openbare ruimte. CDA Huizen vertaalde dit destijds naar een concreet voorstel, en tot op de dag van vandaag melden inwoners hun kapotte lantaarnpaal via die weg.

Dit bewijst dat raadsleden niet hoeven af te wachten waar de gemeente mee komt. We kunnen zelf initiatieven nemen die het leven van onze inwoners makkelijker maken. Maar anno 2026 is de uitdaging vele malen groter. We hebben in Huizen momenteel een Informatiebeleidsplan 2024-2027 en de verkenning van een ‘Digital Twin’ voor onze gemeente staat op de rit. Dit zijn dossiers waarbij de raad scherp moet blijven op de balans tussen digitalisering en democratie.

De schaduwkant van het ‘Slimme Dorp’

Recent stelde een alerte inwoner kritische vragen over de plannen rondom de Digital Twin in Huizen. Welke algoritmes worden gebruikt? Hoe zit het met de privacyrisico’s? Wordt de raad wel echt meegenomen in de risico’s van deze ‘Smart City’-innovaties?

Het zijn precies de juiste vragen. Een algoritme heeft namelijk geen moreel kompas en kent de Huizer nuance niet. Zoals de NOS onlangs signaleerde, hebben grote AI-modellen de neiging om lokale partijen en lokale belangen simpelweg te ‘vergeten’. AI kan een vriend en vijand van de raad zijn; het helpt de griffie informatie te ontsluiten, maar mag ons nooit ‘lui’ maken in onze controlerende taak.

Expertise: Inhuren of borgen?

Wat mij zorgen baart, is de manier waarop we deze kennis organiseren. Het college van B&W besloot onlangs om de capaciteit voor de Privacy Officer tijdelijk uit te breiden via externe inhuur tot maart 2027. Hoewel de krapte op de arbeidsmarkt een realiteit is, moeten we onszelf afvragen: is privacy een tijdelijk project of een kernwaarde van onze overheid?

Voor een gezonde digitale democratie in Huizen is continuïteit essentieel. Cruciale kennis over hoe wij met de data van onze inwoners omgaan, hoort thuis in het DNA van onze eigen organisatie. Zoals de VNG stelt, is de mens en organisatie cruciaal bij datagedreven gemeenten. We moeten voorkomen dat we de regie verliezen aan een uurtarief van een externe consultant.

De ‘Digitale Paragraaf’: Een checklist voor de raad

Om de controlerende rol van de raad te verbeteren, stel ik voor om de Huizer raadsvoorstellen uit te breiden met een vaste ‘Digitale Paragraaf’. Geen enkel voorstel dat leunt op data mag de raad passeren zonder toetsing aan de VNG-richtlijnen voor AI-gebruik:

• De Menselijke Maat: Blijft de inwoner centraal staan bij datagedreven beleid?
• Lokale Relevantie: Wordt dit voorstel onderbouwd door lokale bronnen of landelijke bronnen zoals Leefbaarometer of Waarstaatjegemeente.nl?
• Transparantie: Kunnen we de uitkomst van het systeem uitleggen aan de keukentafel?
• Borging: Wordt de kennis intern vastgehouden, of zijn we afhankelijk van externen (bedrijven of bronnen)?

Oproep: Blijf dwars, blijf nieuwsgierig

Onze democratie is te kostbaar om op de automatische piloot te zetten. Ik roep mijn (toekomstige) raadsleden op: laat je niet ondersneeuwen door technische complexiteit.

Data is een prachtig kompas, maar de raad houdt het stuur vast. Raadsleden zijn niet gekozen om processen te optimaliseren, maar om de belangen van de inwoners van Huizen te behartigen. Laten we die verantwoordelijkheid nooit delegeren aan een algoritme, maar die onderzoekende en controlerende taak met trots zelf blijven uitvoeren.